و آنچه از اهل بیت عصمت علیهم السّلام در خصوص آن وارد شده است در این اوراق نگنجد و ما به بعض آن قناعت کنیم.

کافی : بإسناده عن أبی عبدالله ( ع ) قال : اَلقُرآنُ عَهدُ اللهِ إلی خَلقِهِ فَقَد یَنبَغی لِلمَرءِ المُسلِم أن یَنظُرَ فی عَهدِهِ وَ أن یَقرَأ مِنهُ فی کُلِّ یَومٍ خَمسینَ آیَةً. « فرمود : قرآن عهد خداوند است بسوی بندگان او، پس سزاوار است که هر مرد مسلمانی در هر روز به آن عهد نظر کند و از آن پنجاه آیه قرائت کند ».

و باسناده عن الزّهریّ قال : سَمِعتُ علیَّ بنَ الحسین علیهما السلام یَقوُل: آیاتُ القُرآنِ خَزایِنُ فَکُلَّما فُتِحَت خَزینَةُ یَنبَغی لَکَ أن تَنظُرَ ما فیها. «فرمود حضرت سجاد (ع) که: آیات قرآن خزانه هائی است، پس هر وقت گشوده شد خزینه ای، سزاوار است که نظر کنی درآن ».

و ظاهر این دو حدیث آنست که تدبّر در آیات آن و تفکّر در معانی آن خوبست بکنند. و تدبّر و تفکر در آیات محکمۀ الهیّه و فهم معارف و حِکَم و توحید و تفرید از آن نمودن غیر از تفسیر به رأی است که منهّی عنه است در مقابل اصحاب رأی و اهوای فاسده بدون تمسّک به اهل بیت وحی که مختصّ به مخاطبۀ کلام الهی هستند، چنانچه در محالّ خود ثابت است و تفصیل در این مقام، بی موقع. و کفایت می کند قول خدای تعالی: أفَلا یَتَدَبَّروُنَ القُرآنَ أم عَلی قُلوبٍ أقفالُها «1». و در اخبار امر به رجوع به آن و تدبّر در معانی آن بسیار وارد است حتّی از جناب امیر المؤمنین (ع) نقل است که فرمود: « خیری نیست در قرائتی که از روی تفکر نباشد ».

و بإسناده عن أبی جعفر (ع) قال: قال رسول الله (ص): مَن قَرَأ عَشرَ آیاتٍ فی لَیلَةِ لَم یُکتَب مِنَ الغافِلین، وَ مَن قَرَأ ‏خَمسینَ آیَةً کُتِبَ مِنَ الذّاکِرینَ، وَ مَن قَرَأ مِائةَ آیَةٍ کُتِبَ مِنَ القانِتینَ، وَ مَن قَرَأ مِائتی آیَةٍ کُتِبَ مِنَ الخاشِعینَ، وَ مَن قَرَأ ثَلاثَمِائَةِ آیةٍ کُتِبَ مِنَ الفائِزینَ، وَ مَن قَرَأ خَمسَمِائةِ آیَةٍ کُتِبَ مِنَ المُجتَهِدینَ، وَ مَن قَرَأ ألفَ آیَةٍ کُتِبَ لَهُ قِنطارٌ مِن بِرِّ، القِنطارُ خَمسَةَ عَشَرَ ألفٍ (خَمسوُنَ ألف) مِثقالٍ مِن ذَهَبٍ، وَ المِثقالُ أربَعَةٌ وَ عِشرُونَ قیراطاً أصغَرُها مِثلُ جَبَلٍ اُحُدٍ وَ أکبَرُها ما بَینَ السَّماءِ وَ الأرضِ «2».

و در اخبار کثیره قضّیۀ تمّثل قرآن به صورت نیکوئی و شفاعت نمودن آن از اهل خود و قرائت کنندگان وارد است که از ذکر آنها صرف نظر کردیم، و در حدیث است: « مؤمنی که قرائت قرآن کند در حای جوانی داخل شود قرآن به گوشت و خون او، و او را خداوند با سفراء کرام نیکوکار قرار دهد، و قرآن پناه اوست در قیامت،و در محضر حق گوید: خداوندا هر عاملی اجر عملش را گرفت غیر از عامل به من پس بهترین عطایای خود را به او برسان، پس خدای تعالی به او بپوشاند دو حلّه از حلّه های بهشتی و بر سر او تاج کرامت نهد پس خطاب شود: آیا راضی شدی؟ قرآن عرض کند: من امید بیشتر داشتم، پس امن و امان را بهدست راست او دهند و خُلد را به چپ، پس داخل بهشت شود و به او گفته شود: قرائت کن و بالا بیا درجه ای، و سپس به قرآن خطاب شود: آیا او را به مقامات رساندیم و تو راضی شدی؟ عرض کند: آری ».

و فرمود حضرت صادق (ع): « کسی که قرآن را بسیار قرائت کند و با او عهد تازه کند به مشقّت کشیدن در حفظ آن دو اجر به او عطا فرماید ». و از این حدیث شریف معلوم شود که مطلوب در تلاوت قرآن شریف آنست که در اعماق قلب انسان تأثیر کند و باطن انسان صورت کلام الهی گردد و از مرتبۀ ‏مَلَکه به مرتبۀ تحقّق رسد، و اشاره به این فرموده آنجا که فرماید: «جوان مؤمن اگر قرائت کند قرآن در گوشت و خون او وارد شود» و این کنایه از آنست که صورت قرآن در قلب مستقر و جایگزین گردد بطوری که خود باطن انسان کلام الله مجید و قرآن حمید گردد به اندازه لیاقت و استعدادش. و در حَمَلِۀ ‏قرآن کسی است که باطن ذاتش تمام حقیقت کلام جامع الهی است و خود قرآن جامع و فرقان قاطع است مثل علی بن أبی طالب و معصومین از ولد طاهرینش علیهم السلام که سراپا تحقّق به آیات طیّبات الهیّه هستند و آنها آیات الله عظمی و قرآن تامّ و تمام هستند؛ بلکه در تمام عبادات مطلوب و یکی ‏از اسرار بزرگ عبادات و تکرار آن همین تحقق به حقایق عبادات است متصّور شدن باطن ذات و قلب است و صورت عبادت.

‏و در حدیث است که: «علی (ع) نماز مومنین و روزۀ آنهاست».

و این تأثّر قلبی و تصوّر باطنی در ایّام جوانی بهتر حاصل شود زیرا که قلب جوان لطیف و ساده است و صفایش بیشتر است و واردات آن کمتر و تزاحمات و تراکمات در آن کمتر است پس شدید الانفعال و کثیرالقبول است، بلکه هر خُلق زشت و زیبائی در قلب جوان بهتر داخل شود و شدیدتر و زودتر از آن متأثر و منفعل گردد، و بسیار اتفاق افتد که حقّ یا باطل یا زشت یا زیبا را به مجرّد معاشرت با اهل آن بدون دلیل و حجّت قبول نماید، پس بر جوانها لازم است که کیفیت معاشرت و مؤانست خود را ملتفت باشند و از معاشر بد ‏اجتناب کنند گر چه دل آنها محکم به ایمان باشد بلکه معاشرت با تباهکاران و ‏اهل خُلق و عمل بد برای نوع طبقات ضرر دارد و هیچکس نباید از خود ‏مطمئن باشد و به ایمان یا اخلاق و اعمال خود مغرور گردد، چنانچه در ‏احادیث شریفه نهی از معاشرت با اهل معاصی شده. (برگرفته از کتاب قرآن باب معرفت الله، ص 60 تا 62 – اربعین حدیث، ج 2، ص 155 تا 163)

«1» محمد (ص)، 24.