یکی از آداب مهمۀ قرائت کتاب الهی که عارف و عامی در آن شرکت دارند و از آن نتایج حسنه حاصل شود و موجب نورانیت قلب و حیوة باطن شود تعظیم است و آن موقوف بفهم عظمت و بزرگی و جلالت و کبریای آن است.

و این معنی گر چه بحسب حقیقت از نطاق بیان خارج و از طاقت بشر ‏بیرون است زیرا فهم عظمت هر چیز بفهم حقیقت آن است و حقیقت قرآن شریف الهی قبل از تنزل بمنازل خلقیه و تطور باطوار فعلیه، از شئون ذاتیه و حقایق علمیه در حضرت و احدیت است و آن حقیقت کلام نفسی است که مقارعۀ ذاتیه در حضرات اسمائیه است.

‏و این حقیقت برای احدی حاصل نشود بعلوم رسمیه و نه به معارف قلبیه ‏و نه بمکاشفۀ غیبیه مگر مکاشفۀ تامۀ الهیه برای ذات مبارک نبی ختمی صلی الله ‏علیه و آله و سلم در محفل انس قابَ قُوسَین بلکه در خلوتگاه سرّ مقام اَوادَنی و ‏دست آمال عائله بشریه از آن کوتاه است مگر خُلّص از اولیاء الله که بحسب ‏انوار معنویّه و حقایق الهیة با روحانیت آن ذات مقدس مشترک و بواسطۀ تبعیت ‏تامه فانی در آنحضرت شدند که علوم مکاشفه را بالوارثة از آنحضرت تلقی ‏کنند و حقیقت قرآن بهمان نورانیت و کمال که در قلب مبارک آنحضرت ‏تجلی کند بقلوب آنها منعکس شود بدون تنزل بمنازل و تطوّر باطوار و آن قرآن بی تحریف و تغییر است و از کتاب وحی الهی. کسیکه تحمل این قرآن را میتواند کند وجود شریف ولی الله مطلق علی بن ابی طالب علیه السلام است و سایرین نتوانند اخذ این حقیقت کنند مگر با تنزل از مقام غیب بموطن شهادت ‏و تطور به اطوار ملکیه و تکسّی بکسوۀ الفاظ و حروف دنیاویه و این یکی از معانی تحریف است که در جمیع کتاب الهی و قرآن شریف واقع شده و تمام آ یات شریفه با تحریف بلکه تحریفات بسیار بحسب منازل و مراحلی که از ‏حضرت اسماء تا اخیرۀ عوالم شهادت و ملک طی نموده در دسترس بشر ‏گذاشته شده ‏و عدد مراتب تحریف مطابق با عدد بطون قرآن است طابق النعل بالنعل الا آنکه تحریف تنزل از غیب مطلق بشهادت مطلقه است بحسب مراتب عوالم و بطون رجوع از شهادت مطلقه بغیب مطلق است.

‏پس مبدء تحریف و مبدء بطون متعا کس است و سالک الی الله بهر مرتبه از مراتب بطون که نائل شد از یک مرتبه تحریف تخلص پیدا کند تا ببطون مطلق که بطن سابع است بحسب مراتب کلیه که رسید از تحریف مطلقاً تخلص میشود.

‏پس ممکن است قرآن شریف برای کسی محرف بجمیع انواع تحریف باشد و برای کسی ببعض مراتب و برای کسی محرف نباشد و چنانچه دانستی فهم عظمت قرآن خارج از طوق ادراک است لکن اشاره اجمالیه بعظمت همین کتاب متنزل که در دسترس همه بشر است موجب فوائد کثیره است.

‏بدان ای عزیز که عظمت هر کلام و کتابی یا بعظمت متکلم و کاتب آن ‏است یا بعظمت مرسل الیه و حامل آن است و یا بعظمت حافظ و نگهبان آنست و یا بعظمت شارح و مبین آنست و یا بعظمت وقت ارسال و کیفیت آنست و بعضی از این امور ذاتاً و جوهراً در عظمت دخیل است و بعضی عرضاً و بالواسطه و بعضی کاشف از عظمت است.

‏و جمیع این امور که ذکر شد در این صحیفۀ نورانیه بوجه اعلی واوفی ‏موجود است بلکه از مختصات آن است که کتاب دیگری را در آن یا اصلاً ‏شرکت نیست و یا بجمیع مراتب نیست.

‏اما عظمت متکلم آن و منشی و صاحب آن پس آن عظیم مطلق است که جمیع عظمت های متصوره در ملک و ملکوت و تمام قدرتهای نازل در غیب و شهادت رشحه ای از تجلیات عظمت فعل آن ذات مقدس است و حق تعالی با تجلی و عظمت برای احدی ممکن نیست تجلی کند و پس از هزاران حجب و سرادقات تجلی کند چنانچه در حدیث است«إِنَّ لِلّهِ سَبعینَ أَلف حِجابٌ مِن نُورٍ وَ ظُلمَةٍ لَو کُشِفَت لأحرَقَّت سَبحات وَجهِهِ دُونَهُ» «1».

‏و پیش اهل معرفت این کتاب شریف از حق تعالی بمبدئیت جمیع شئون ذاتیه و صفاتیه و فعلیه و بجمیع تجلیات جمالیه و جلالیه صادر شده و دیگر کتب سماویه را این مرتبت و منزلت نیست.

‏و اما عظمت آن بواسطه محتویات و مقاصد و مطالب آن پس آن عقد ‏فصلی علی حده بلکه فصول و ابوابی و رساله و کتابی جداگانه لازم دارد ‏تا شمه ای از آن در رشتۀ بیان و تحریر درآید و ما بطریق اجمال در فصلی مستقل بکلیات آن اشاره می کنیم و در آن فصل انشاءالله اشاره بعظمت آن از حیث نتایج و ثمرات می نمائیم.

‏و اما عظمت رسول وحی و واسطۀ ایصال پس آن جبرئیل امین و روح اعظم است که پی از خروج رسول اکرم (ص) از جلباب بشریت و توجه دادن شطر قلب را بحضرت جبروت متصل بآن روح اعظم شود «2».

‏و آن یکی از ارکان اربعۀ دار تحقق بلکه اعظم ارکان و اشرف انواع آن است چه که آن ذات شریف نورانی مَلَک موکل علم و حکمت و صاحب ارزاق معنویه و اطعمۀ روحانیه است و از کتاب خدا و احادیث شریفه تعظیم جبرئیل و ‏تقدم او بر دیگر ملائکه استفاده شود.

و اما عظمت مرسل الیه و متحمل آن قلب تقّی نقّی احمدی احدی جمعی محمدی است که حق تعالی بجمیع شئون ذاتیه و صفاتیه و اسمائیه و افعالیه بر ‏آن تجلی نموده دارای ختم نبوت و ولایت مطلقه است و اکرم بریه و اعظم خلیقه و خلاصۀ کون و جوهرۀ وجود و عصاره دار تحقق و لبنۀ اخیره و صاحب برزخیت کبری و خلافت عظمی است.

و اما حافظ و نگهبان آن، ذات مقدس حق جل جلاله است چنانچه فرماید در کریمۀ مبارکه: (إِنّا نَحنُ نَزَّلناَ الذِّکر وَ إِنّا لَهُ لَحافِظُون) «2».

‏و اما شارح و مبین آن ذوات مطهرۀ معصومین از رسول خدا تا حجت عصر عجل الله فرجه که مفاتیح وجود و مخازن کبریا و معادن حکمت و وحی و اصول معارف و عوارض و صاحبات مقام جمع و تفصیلنا و اما وقت وحی لیلة القدر است که اعظم لیالی و خیر من الف شهر و نورانی ترین ازمنه و فی الحقیقه وقت وصول ولی مطلق و رسول ختمی صلی الله علیه و آله و سلم است.

و اما کیفیت وحی و تشریفات آن از نطاق بیان د‏ر این مختصر خارج  (برگرفته از کتاب قرآن باب معرفت الله، ص 71 تا 74 – آداب الصلوة، ص 200 تا 204)‏است و محتاج بفصلی است جداگانه که بواسطۀ طول آن از آن صرف نظر می کنم.

«1» همانا خدای را هفتاد هزار حجاب است از نور و ظلمت که اگر آن حجاب ها کنار رود وجه پاک و منزه او هر چه بجز او را می سوزاند.

«2»‏ روح اعظم گاهی اطلاق بجبرئیل شود و گاهی بموجود دیگر که اعظم از جبرئیل است - منه.

«3» ما قرآن را فرو فرستادیم و ما خود نگهدار آنیم.