|
و دیگر از آداب مهمه آن تفکر است و مقصود از تفکر آن است که از آیات شریفه جستجوی مقصد و مقصود کند و چون مقصد قرآن چنانچه خود آن صحیفۀ نورانیه فرماید هدایت بسبیل سلامت است و اخراج از همۀ مراتب ظلمات است بعالم نور و هدایت طریق مستقیم است
باید انسان بتفکر در آیات شریفه مراتب سلامت را از مرتبۀ دانیۀ آن که راجع بقوای ملکیه است تا منتهی النهایۀ آن که حقیقت قلب سلیم است بتفسیری که از اهل بیت وارد شده که ملاقات کند حق را در صورتی که غیر حق در آن نباشد بدست آورد و سلامت قوای ملکیه و ملکوتیه گم شدۀ قاری قرآن باشد که در این کتاب آسمانی این گم شده موجود است و باید با تفکر استخراج آن کند.
و در قرآن شریف دعوت بتفکر و تعریف و تحسین از آن بسیار شده (قال تعالی وَ أَنزَلنا اِلَیکَ الذِّکرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیهِم وَ لَعَلَّهُم یَتَفَکَّرُونَ) «2» در این کریمه مدح بزرگی است از تفکر زیرا که غایت انزال کتاب بزرگ آسمانی و صحیفه عظیمه نورانی را احتمال تفکر قرار داده و این از شدت اعتناء بآن است که بس احتمال آن موجب یک همچو کرامتی عظیم شده و در آیه دیگر فرماید (فَاقُصِص القَصَصَ لَعَلَّهُم یَتَفَکَّرُونَ) «3» و از این قبیل یا قریب بآن آیات بسیار است و روایات دربارۀ تفکر نیز بسیار است.
«قالَ إِعلَم أَنَّ التَّفَکُّرَ تَلَمُّس البَصیرَةِ لِاستِدراکِ البُغیَة» یعنی تفکر جستجو نمودن بصیرت است که چشم قلب است برای رسیدن بمقصود و نتیجه که غایت کمال آنست و معلوم است مقصد و مقصود سعادت مطلقه است که بکمال علمی و عملی حاصل آید.
و مفاد آیۀ شریفه (وَ نُنَزِّل مِنَ القُرآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحمَةٌ لِلمُؤمِنینَ وَ لا یَزیدُ الظّالِمینَ اِلّا خَساراً) «5» و معنی قول امیرالمؤمنین (صلوات الله علیه) را که میفرماید: «وَ تَعَلّمُوا القُرآنَ فَاِنَّهُ رَبیعُ القُلُوبِ وَ استَشفُوا بِنُورِهِ فَإِنَّهُ شِفاءُ الصُّدُورِ» «6» ادراک می کند و از قرآن شریف فقط شفاء امراض جسمانیه را طلب نمی کند بلکه عمده مقصد را شفاء امراض روحانیه که مقصد قرآن است قرار می دهد قرآن برای شفاء امراض جسمیه نازل نشده گر چه شفاء امراض جسمیه باو حاصل شود چنانچه انبیاء (علیهم السلام) نیز برای شفاء جسمانی نیامده بودند گر چه شفاء میدادند آنها اطباء نفوس و شفادهندگان ارواحند. (برگرفته از کتاب قرآن باب معرفت الله، ص 74 تا 76 – آداب الصلوة، ص 225 تا 231)
«1» همانا پروردگار من به صراط مستقیم است.
«2» ما قرآن را بتو فرو فرستادیم تا بیان کنی از برای مردم آنچه را که بآنها نازل شده و باشد که آنان بیندیشند.
«3» داستان ها را بر گو باشد که آنان بیندیشند.
«4» همانا در آفرینش آسمانها و زمین و اختلاف شب و روز نشانه هائی است تا آ خر... فرمود: وای بر کسی که آن آیه ها را بخواند و در آنها نیندیشد.
«5» از قرآن فرو میفرستیم آنچه را که شفاء و رحمت است برای مؤمنین ولی برای ستمکاران بجز زیان نمی افزاید.
«6» قرآن را فرایاد گیرید که بهار دلها است و از نورش شفا طلبید که شفای سینه ها است.
و چون قوای انسانیه سالم از تصرف شیطانی شد و طریق سلامت را بدست آورد و بکار بست در هر مرتبه سلامت که حاصل شد از ظلمتی نجات باید و قهراً نور ساطع الهی در آن تجلی کند تا آنکه اگر از جمیع انواع ظلمات که اول آن ظلمات عالم طبیعت است بجمیع شئون آن و آخر آن ظلمت توجه بکثرت است بتمام شئون آن خالص شد نور مطلق در قلبش تجلی کند و بطریق مستقیم انسانیت که در این مقام طریق رب است انسان را هدایت کند «إِنَّ رَبّی عَلی صِراطٍ مُستَقیمٍ» «1».از حضرت ختمی مرتبت (ص) منقول است که چون آیۀ شریفه نازل شد که میفرماید (إِنَّ فی خَلقِ السَّمواتِ وَ الأَرضِ وَ اختِلافِ اللَیلِ وَ النَّهارِ لَایات) الخ فرمود: «وَیلٌ لِمَن قَرَأَها وَ لَم یَتَفَکَّر فیها» «4» عمده در این باب آنست که انسان بفهمد تفکر ممدوح کدام است والا در اینکه تفکر در قرآن و حدیث ممدوح است شک نیست بهترین تعبیرها از برای آن آنست که خواجه عبدالله انصاری (قدس سره) میکند.پس انسان در آیات شریفه کتاب الهی و در قصص و حکایات آن باید مقصود و نتیجه انسانیه که سعادت است بدست آورد و چون سعادت رسیدن بسلامت مطلقه و عالم نور و طریق مستقیم است انسان باید از قرآن شریف سُبُل سلامت و معدن نور مطلق و طریق مستقیم را طلب کند چنانچه در آیه شریفه سابقه اشاره بآن شد.و چون شخص قاری مقصد را یافت در تحصیل آن بینا شود و راه استفاده از قرآن شریف بر او گشوده و ابواب رحمت حق بر او مفتوح گردد و عمر کوتاه عزیز خود و سرمایه تحصیل سعادت خویش را صرف در اموری که مقصود برسالت نیست نکند و از فضول بحث و کلام در چنین امر مهمی خودداری کند و چون مدتی چشم دل را بر این مقصود افکند و از دیگر امور صرف نظر کرد چشم دل بینا گردد و حدید شود و تفکر در قرآن برای نفس عادی شود و طرق استفاده باز گردد و ابوابی بر او مفتوح شود که تاکنون نبوده و مطالب و معارفی از قرآن استفاده کند که تاکنون بهیچ وجه نمی کرد، آنوقت شفا بودن قرآن را برای امراض قلبیه می فهمد. |
