زیبایی وآراستگی ظاهری از دید گاه قرآن

مطالعهٔ تاریخ باستان به ما ثابت می‌كند كه در دوران ما قبل تاریخ افراد به بهتر نشان دادن ظاهر خود علاقه‌مند بودند.با مطالعه در نحوهٔ مجسمه سازی، نقاشی‌های قدیمی این واقعیت بیشتر ملموس است.ظاهر آراسته بیانگر و منعكس كنندهٔ اعتبار و شخصیت است.وقتی با ظاهری مرتب و تمیز در مقابل دیگران ظاهر شویم برایمان ارزش بیشتری قائل شده و با اعتماد و اطمینان كار ما را می‌پذیرند.

آراستگی،اهمیت به نظافت از اصول مشترك زندگی است كه نه تنها اسلام در بیانات متعدد بر آن تأكید دارد، بلكه به عنوان یك سنّت اصیل در سیرهٔ ائمه معصومین (ع) متداول بوده است.بعضی خیال می‌كنند، همین مقدار كه انسان ایمان محكم و باطنی پاك داشته باشد، كافی است و ظاهر و پوشش و رفتار هر گونه باشد، عیب ندارد،به پندار خود زمزمه می‌كنند كه:

مرد سیرت را به صورت كار نیست

جامه گر صد وصله باشد عار نیست

صـورت زیـبـا نـمی‌آیـد بـه كـار

حـرفـی از مـعـنـی اگـر داری بـیـار

چنین تصوّری، از نظر اسلام باطل است، بلكه بر عكس، بخشی از برنامه‌ها و دستورهای اسلام مربوط به نظافت، زیبایی و آراستگی ظاهر است.

«یا بنی آدم خذوا زینتكم عند كلّ مسجد… قل من حرّم زینة اللّه الّتی أخرج لعباده و الطّیبات من الرّزق؛ ای فرزند آدم! زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود بردارید…بگو چه كسی زینت‌های الهی را كه برای بندگان خود آفریده و روزی‌های پاكیزه را حرام كرده است؟».(سورهٔ اعراف، آیات 31 و32)

این دو آیه، بیانگر آن است كه مسلمانان باید از پوشیدن لباس‌های پاك و مرتب و تمیز و شانه زدن‌ موها و به كار بردن عطر و مانند آن، بهره‌مند شوند و این نعمت‌ها را هرگز بر خود حرام نكنند،بلكه از آن به نحو احسن بهره‌برداری كنند.آری، همان گونه كه روانشناسان گفته‌اند:انسان دارای چهار حس روحی است كه عبارتند از: زیبایی، نیكی،  دانایی و  مذهبی، باید همهٔ این حس‌ها به صورت صحیح اشباع شود، بنابراین از نظر علمی اگر به حس زیبایی توجه نگردد، قطعاً آثار نامطلوبی به دنبال خواهد داشت!

بر اساس روایات متعدّد و با تكیه بر آیات پیشوایان دین به ظاهرخویش نیز بسیار اهمیت می‌دادند، به عنوان نمونه؛ شخصی از امام حسن مجتبی (ع) پرسید:«چرا به هنگام نماز لباس‌های خوب و زیبا می‌پوشی و از بهترین لباس‌هایت استفاده می‌كنی؟!

در پاسخ فرمودند:

همانا خداوند زیبا است و زیبایی را دوست دارد.به همین جهت من لباس زیبا را برای راز و نیاز با پروردگارم می‌پوشم و او دستور داده است كه زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد برگیرند».2

و نیز روایت شده:عبّاد بن كثیر بصری امام صادق(ع) را دید كه لباس گرانبها و زیبا پوشیده، از روی اعتراض گفت:«پدرت دارای زهد و تقوا بود و لباس خشن می‌پوشید، تو از خاندان رسالت هستی اگر غیر از این لباس می‌پوشیدی، برای تو مناسب‌تر بود».امام صادق (ع) به او فرمود:وای بر تو!«من حرّم زینة اللّه الّتی أخرج لعباده…؛ چه كسی زینت‌های الهی را كه برای بندگانش آفریده، حرام كرده است؟3

«یا اأیّها الذین آمنوا لاتحرّموا طیّبات ما أحل اللّه لكم و لاتعتدوا إنّ الله لایحبّ المعتدین؛ ای كسانی كه ایمان آورده‌اید! چیزهای پاكیزه‌ای را كه خداوند برای شما حلال كرده بر خود حرام نكنید و از حد تجاوز ننمایید، زیرا خداوند متجاوزان را دوست نمی‌دارد».(سورهٔ مائده، آیهٔ 87)

در شأن نزول این آیه روایت شده، عثمان بن مظعون كه از اصحاب مؤمن پیامبر بود با چند نفر دیگر تحت تأثیر بیانات پیامبر (ص) در مورد قیامت قرار گرفتند و تصمیم گرفتند خود را از پاره‌ای از لذت‌های دنیا، از جمله معاشرت با همسران محروم سازند و به روزه و عبادت بپردازند.در همین ایام همسر عثمان بن مظعون به خانهٔ پیامبر در آمد، در حالی كه ظاهری ناآراسته و ژولیده داشت، همسر پیامبر (ص) (عایشه) از او پرسید: چرا به خود نمی‌رسی و زینت نمی‌كنی؟ او ماجرای همسرش را بیان كرد.پیامبر از موضوع آگاه شد و همهٔ مسلمانان را به مسجد دعوت كرد و گفت: «آگاه باشید من هرگز شما را دستور نمی‌دهم كه هم چون كشیشان مسیحی و رهبان‌ها دنیا را ترك كنید این گونه مسائل در آیین من نیست…»

در آیه 157سورهٔ اعراف ضمن شمارش اهداف پیامبر می‌فرماید:«و یحّل لهم الطّیبات و یحرّم علیهم الخبائث؛ و پاكیزه‌ها را برای مردم حلال می‌شمرد و ناپاكی‌ها را برای آنها حرام ».4

«و ثیابك فطهّر؛و لباست را پاك كن».(سورهٔ مدثر، آیهٔ 4)

امام صادق(ع) در ذیل این آیه فرمود:یعنی لباست را كوتاه كن.5 همچنین فرمودند:«لباست را بلند نكن و نگذار در زمین كشیده شود».6 در عصر جاهلیت معمول بود كه لباس‌های خود را بسیار بلند می‌دوختند، به طوری كه روی زمین می‌كشید و آلوده می‌گردید، آیه فوق در حقیقت خطاب به مردم است كه پاكیزگی لباس ظاهر از مهم‌ترین نشانه‌های شخصیت و تربیت فرهنگ انسان است.7 بدیهی است كه آیه مختص دوران جاهلیت نیست. افراط و تفریطی كه امروزه در نوع پوشش مرسوم شده، ناشی از بی‌توجهی به اصول اسلامی است.عدم توجّه به پوشش و آراستگی صحیح به معضل بد حجابی منجر شده است.

«و أمّا بنعمة ربّك فحدّث؛ و نعمت‌های پروردگارت را بازگو و آشكار كن».(سورهٔ ضحی، آیهٔ 11)

یكی از مصادیق آشكار نمودن نعمت (كه بخشی از شكر نعمت است) این است كه انسان لباس مناسب و پاكیزه بپوشد و ظاهر آراسته داشته باشد.بر همین اساس روایت شده، یكی از مسلمانان با لباس نامرتب و ژولیده به محضر پیامبر آمد، پیامبر(ص) به او فرمود:«آیا ثروت داری؟» او گفت:«آری، خداوند همه گونه ثروت به من داده است. پیامبر(ص) فرمود:«هر گاه دارای ثروت هستی، باید اثر آن در تو دیده شود».8

امام صادق(ع) به عبید بن زیاد فرمود:

«اظهار النعمة احبّ الی اللّه من صیانتها فایّاك ان تتزیّن الاّ فی احسن زیّ قومك؛ آشكار كردن نعمت در پیشگاه خدا محبوب‌تر از نگهداری آن است، پس با بهترین و زیباترین شكل، ظاهرت را آراسته كن».9

امام و پیشوایان دینی نیز به پاكیزگی و بهداشت اهمیت فراوان داده‌اند.امام باقر(ع) فرمود:ناخن گرفتن به خاطر آن است كه زیر آنها محل خوابگاه شیطان است.10امروزه پزشكان می‌گویند:انواع میكروب‌ها زیر ناخن‌ها پرورش می‌یابد كه اسلام به این امر بهداشتی اهتمام داشته است.همچنین امام كاظم (ع) استفاده از عطر را از شیوه‌های رسولان خدا دانسته‌اند.11

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1.تفسیر نمونه، ناصر مكارم شیرازی، ج 6، ص 147.

2.وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، ج 3، احكام الملابس.

3.فروع كافی، ج 6، ص 443 و 444.

4.تفسیر نمونه، ج 27، ص 387.

5.فروع كافی، ج 10، ص 385.

6.همان، ج 6، ص 456.

7.نمونه، ج 25، ص 212.

8.سنن نسائی، ج 8، ص 196.

9.فروع كافی، ج 6، ص 440.

10.مكارم الاخلاق، ص 72.

11.فروع كافی، ج 6، ص 511.

منبع : مجله بشارت  / نشريه قرآني ويژه جوانان